Online Giresun Platformu
Giresun’un iç kesimlerinde, yıllardır göç veren, üretim gücü zayıflayan ama potansiyeli yüksek iki ilçe var: Alucra ve Çamoluk. Son yıllarda, dikkat çekmeyen ama etkisi giderek büyüyen bir yapı bu bölgede faaliyet gösteriyor: ALÇAM Kırsal Kalkınma Yerel Eylem Grubu Derneği (YEG).
ALÇAM, klasik bir “proje derneği” değil. Masada oturup rapor yazmak yerine sahaya inmek zorunda olan bir modelin parçası. Avrupa Birliği destekli IPARD – LEADER yaklaşımı ile çalışan bu dernek, merkezi yönetimden bağımsız olarak, yerelden planlanan kırsal kalkınma anlayışını temsil ediyor.
LEADER Modeli ve ALÇAM’ın Stratejik Rolü
Türkiye’de kırsal kalkınma çoğu zaman “destek geldi mi?” sorusuna sıkışır. Oysa LEADER modeli farklıdır: Önce bölge kendi stratejisini yazar, sonra destek gelir.
ALÇAM, 2022’de kurulduktan sonra Alucra ve Çamoluk için bir Yerel Kalkınma Stratejisi hazırladı. Bu strateji, IPARD III kapsamında değerlendirildi ve uygun bulunan YEG’ler arasında yer aldı. Bu, sıradan bir bürokratik onay değil; “Bu bölge plan yapabilir ve uygulayabilir” mesajıdır. Ama stratejiler tek başına yeterli değil. Sahadaki somut yansımaları görmek gerekiyor.
Somut Proje: Kadın Üretimi ve Ekonomik Katma Değer
ALÇAM’ın bugüne kadar sahada gerçekleştirdiği en görünür proje, kadın istihdamı ve üretim odaklıdır:
Alucra İsmail Hakkı Tekışık Halk Eğitim Merkezi’ne teslim edilen iki adet sanayi tipi 5 iplik overlok makinesi, kadınların el emeği ürünler üretmesini ve ekonomik katma değer yaratmasını sağladı.
Bu hibe, derneğin kırsal kalkınma, kadın istihdamı ve yöresel kültürel değerlerin korunması hedefleri doğrultusunda yürüttüğü çalışmaların somut bir parçası oldu.
Bu proje, kırsalda küçük bir makinenin bile bir ailenin üretime tutunmasını sağlayabileceğini gösteriyor.
Ancak sorulması gereken kritik bir soru var:
Bir adet aromatik bitkiler işlemek için iki üniteden oluşan sistem ile Çamoluk Bal Festivali ve yarışmada dereceye girenlere Arıcılık malzeme ödülleri dışında elle tutulur, gözle görülür başka proje var mı? Biz neden diğer projeleri üretemedik ve desteklerden yeterince yararlanamadık?
Neden Desteklerden Yeterince Yararlanamadık?
Cevap birkaç noktada gizli:
Süreç Bilinci ve Planlama Eksikliği: LEADER ve IPARD hibeleri, sadece başvuru yapmakla değil, planlı ve sürdürülebilir projelerle gelir. Birçok üretici ve girişimci, projelerini hazırlamakta veya başvuru süreçlerini yönetmekte zorlandı.
Sürdürülebilirlik Önceliği Eksikliği: Kırsal kalkınmada başarı, proje bitiminden sonra da üretimin devam etmesiyle ölçülür. Ancak bazı projeler, hibeyle sağlanan ekipman veya malzeme dağıtımıyla sınırlı kaldı ve uzun vadeli iş planlarına dönüşemedi.
Yerel Katılımın Sınırlılığı: Stratejiler hazırlandı ama tüm üretici ve paydaşlar sürece tam katılamadı. Katılımın sınırlı olması, proje çeşitliliğini ve yayılımını engelledi.
Gençlerin ve Girişimcilerin Motivasyonu:
Kırsalda genç nüfusu köyde tutmak ve girişimciliği teşvik etmek gerekiyor. Bu noktada somut istihdam ve girişim projeleri henüz yaygınlaştırılamadı.
Özetle, ALÇAM’ın yaptığı iş çok kıymetli; ancak hibe almak ve strateji hazırlamak tek başına yeterli değil. Asıl başarı, bu kaynakları sürdürülebilir, yaygın ve üretim odaklı projelere dönüştürmekte yatıyor.
Bundan Sonraki Dönem:
Üretimi belirleyecek strateji yazmak mümkün. Zor olan üç şeyi aynı anda başarmak:
- Yerel halkı sürece gerçekten katmak
- Hibeleri sadece birkaç projeye değil, geniş bir tabana yaymak
- Proje bitiminden sonra da üretimin devam etmesini sağlamak ALÇAM bunu başarabilirse, Alucra ve Çamoluk’ta kırsal kalkınma sadece bir “proje dönemi” değil, kalıcı bir dönüşüm hâline gelir.
Kırsalda kalkınma sessiz olur, manşetlere nadiren çıkar. Ama doğru yapıldığında etkisi nesiller boyu sürer. ALÇAM tam da böyle bir yolun başında duruyor.
Ne Yapmalı? Somut Öneriler
Okuyucu ve yerel halk olarak, süreci takip etmek ve desteklemek için birkaç adım atılabilir:
Projeleri Takip Etmek ve Sorgulamak:
Hangi projeler sahaya yansıyor? Kaç kişi istihdam edildi, hangi ürünler üretildi? Sadece rapor değil, somut çıktılar talep edilmeli.
Yerel Katılımı Artırmak: Köylüler, üreticiler ve gençler projelerin planlanma ve uygulanma sürecine aktif olarak dahil edilmeli. Herkesin sesi duyulmalı.
Yeni Proje Fikirlerini Ortaya Koymak: Arıcılık gibi başarılı örnekler çoğaltılmalı. Kadın ve genç girişimciliğini destekleyecek yeni üretim projeleri geliştirilmelidir.
Sürdürülebilir İş Planları Oluşturmak: Hibeler sadece kısa vadeli çözüm değil, uzun vadeli üretim ve ekonomik kalkınma için kullanılmalı. Proje bitiminden sonra da üretim devam etmeli.
Başarı Hikâyelerini Paylaşmak:
Yerel ve ulusal basın, üretim odaklı projeleri görünür hâle getirmeli. Toplantı fotoğrafı değil, açılan işletme ve üretilen ürün konuşulmalı.
Gelecek İçin Kritik Soru
- Toplantı sayısı değil, üretilen ürün konuşulacak.
- Hazırlanan raporlar değil, açılan işletmeler konuşulacak.
- Dağıtılan broşürler değil, köyde kalan gençler konuşulacak.
- Ve bunu görmek, sormak, takip etmek bu bölgenin insanı olarak hepimizin hakkı.
ALÇAM’ın önünde hâlâ büyük bir fırsat var. Eğer doğru projeler sahaya güçlü şekilde yansıtılırsa, Alucra ve Çamoluk’ta gerçekten üretimi artıran, gençleri köyde tutan ve katma değer yaratan bir kırsal kalkınma mümkün.