Tarım Sektöründe Çiftçiler Destek Bekliyor

Türkiye Ziraat Odaları BirliÄŸi (TZOB) Genel BaÅŸkanı Åžemsi Bayraktar, tarımsal üretimde girdi maliyetlerindeki artışın çiftçileri zorladığını ve verim kaybı endiÅŸesini dile getirdi. Bayraktar’ın açıklamalarına göre, Türkiye’nin kimyasal gübre hammaddelerinin %90’ından fazlasını ithal etmesi nedeniyle gübre piyasaları dış piyasalara ve dolar kuruna bağımlı hale gelmiÅŸtir.

Gübre Fiyatlarında Fahiş Artışlar

13 Haziran’da baÅŸlayan Ä°ran-Ä°srail savaşı, gübre fiyatlarında önemli artışlara neden olmuÅŸtur. SavaÅŸ bölgesindeki ülkelerin gübre üretiminde önde gelen ülkeler olması ve sevkiyat yollarındaki kısıtlamalar, gübre ve gübre hammaddesi temin eden ülkelerde fiyat artışlarına yol açmıştır. Türkiye gübre piyasası da bu durumdan olumsuz etkilenmiÅŸtir.

Son bir ayda ÜRE gübresinin fiyatı %38,5 artarak 19.635 liradan 27.192 liraya yükselirken, yıllık bazda %99,4 oranında artış göstermiştir. Mayıs ayına göre diğer gübre çeşitlerinde de önemli artışlar kaydedilmiştir:

• DAP gübresi: %12,9 artışla 30.521 liraya
• 20.0 kompoze gübresi: %10,7 artışla 19.198 liraya
• Amonyum Sülfat gübresi: %6 artışla 11.768 liraya.
• Amonyum Nitrat gübresi: %3,1 artışla 13.294 liraya.

Bir önceki yıla göre ise DAP gübresi fiyatı %48,8, 20.20.0 kompoze gübresi %42,7, Amonyum Nitrat gübresi %36 ve Amonyum Sülfat gübresi %34,7 oranında artmıştır.

Diğer Tarımsal Girdilerde de Yükseliş

Gübreye ek olarak, mazot fiyatları da yükselişini sürdürmüştür. Mazotun litre fiyatı aylık %6,2, yıllık ise %15,1 artarak 49 lira 89 kuruşa ulaşmıştır. Hayvancılıkta kullanılan süt yemi ve besi yemi fiyatları yıllık %30, elektrik fiyatları ise %47 oranında artış göstermiştir.

Verim Kaybı Endişesi ve Destekleme Çağrısı

Bayraktar, önümüzdeki dönemde mısır, ayçiçeği ve çeltik gibi sıcak iklim tahıllarının üst gübrelemelerinin yapılacağını ve gübre temin edemeyen çiftçilerin yüksek fiyatlarla gübre almak zorunda kalacağını, hatta birçoğunun alamayacağını belirtti. Nisan ayındaki zirai donun meyvelerde, ardından yaşanan tarımsal kuraklığın ise buğday ve arpa başta olmak üzere serin iklim tahıllarında önemli verim düşüklüklerine neden olduğunu ifade etti. Mısır, ayçiçeği ve çeltik gibi ürünlerde gübre eksikliğinden kaynaklanacak verim düşüklüğünün tarımsal üretimdeki zararı daha da büyüteceği öngörülmektedir.

Bu durum karşısında, başta gübre olmak üzere artan girdi fiyatlarıyla üretimde zorlanan çiftçilerin desteklenmesi gerektiği vurgulanmış ve 2025 yılı destekleri içinde yer alan temel desteklerin artırılması çağrısı yapılmıştır.

Haziran Ayı Üretici-Market Fiyat Farkları

Haziran ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla %600 ile karpuzda görülmüştür. Karpuzdaki bu farkı, %284 ile kuru soğan, %261,6 ile kabak, %225,5 ile nohut ve %220,8 ile kuru fasulye takip etmiştir. Üreticide 2 lira olan karpuz markette 14 liraya, 4 lira 63 kuruş olan kuru soğan 17 lira 78 kuruşa, 10 lira 38 kuruş olan kabak 37 lira 52 kuruşa, 31 lira 56 kuruş olan nohut 102 lira 73 kuruşa, 33 lira 29 kuruş olan kuru fasulye ise 106 lira 80 kuruşa satılmıştır.

Haziran Ayında Ürün Fiyatlarındaki Değişimler

Haziran ayında markette 38 ürünün 26’sında fiyat artışı, 12’sinde ise fiyat azalışı yaÅŸanmıştır. Markette fiyatı en fazla artan ürün %42 ile limon olurken, bunu %8,7 ile fındık (iç), %8,3 ile yeÅŸil soÄŸan, %7,2 ile antepfıstığı ve %7 ile pirinç izlemiÅŸtir. Markette fiyatı en fazla azalan ürün ise %67,5 ile karpuz olmuÅŸtur. Karpuzdaki fiyat düşüşünü %18 ile patates, %17,5 ile yumurta, %10,1 ile patlıcan ve %8 ile çilek takip etmiÅŸtir.

Ãœreticide ise 30 ürünün 9’unda fiyat artışı, 14’ünde fiyat düşüşü görülürken, 7 üründe fiyat deÄŸiÅŸimi olmamıştır. Ãœreticide en çok fiyat düşüşü %89,5 ile karpuzda yaÅŸanmıştır. Karpuzdaki düşüşü %30,8 ile patates, %22,2 ile salatalık, %16,4 ile patlıcan ve %15,3 ile domates izlemiÅŸtir. Ãœreticide en çok fiyat artışı ise %43,1 ile kırmızı mercimekte görülmüştür. Kırmızı mercimekteki artışı %20 ile maydanoz, %18,6 ile sivri biber ve %5,9 ile limon takip etmiÅŸtir.

Fiyat DeÄŸiÅŸimlerinin Nedenleri

Kırmızı mercimek fiyatı yeni sezon ürünü olması nedeniyle yükselmiştir. Maydanozda ürün arzındaki azalma ve sivri bibere olan talebin artması fiyatları yükseltmiştir. Zirai dondan etkilenen limonda ise rekoltedeki beklenen düşüş fiyatları artırmıştır. Salatalık, patlıcan, domates ve kabakta arzın artması fiyatların düşmesine neden olmuştur. Özellikle Adana başta olmak üzere bazı illerde yaşanan aşırı sıcaklıklar, sofralık domatesin değerini yitirmesine ve zaten düşük olan domates fiyatlarının daha da aşağı çekilmesine yol açmıştır. Karpuzda ekim alanlarının ve arzın artmasının yanı sıra talebin düşük seyretmesi, başta Adana, Antalya ve Mersin olmak üzere ortalama 2 lira seviyelerinde olan fiyatların 1,5 liraya kadar gerilemesine neden olmuştur. Kuru soğan ve patates fiyatlarındaki düşüş ise üretimdeki artışla birlikte yoğun bir talep olmamasından kaynaklanmıştır.